Eigenlijk zou ik het hierbij kunnen laten aangezien de zogenaamde prospect theorie van Amos Tversky en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman niet beter onder woorden is gebracht. Even voor alle duidelijkheid: Tversky heeft de prijs niet ontvangen omdat hij kort voorafgaand aan de prijsuitreiking kwam te overlijden en de Nobelprijs voor economie, die overigens niet echt bestaat want het is de Zweedse Rijksbank die hem toekent, wordt niet aan overledene toegekend.


De theorie, (volgens Kahneman slaat de naam nergens op maar moesten ze wat verzinnen waarop Tversky deze benaming suggereerde) ook wel vooruitzichttheorie genoemd stelt dat de voorkeur van beslissingen bij onzekerheid afhankelijk is van de omstandigheden. De inschatting, die bijvoorbeeld een belegger maakt van kansen en risico’s is niet absoluut maar is afhankelijk van de voorafgaande situatie. Een belegger zal daarbij zekerheden altijd zwaarder wegen dan kansen en – indachtig Agassi – zal verlies zwaarder laten wegen dan winst. Kahneman vertelde ooit dat hij de theorie had getoetst door aan studenten een weddenschap voor te stellen waarbij ze $ 10,- zouden kunnen verliezen. Hij stelde ze de vraag : “Wat zou de mogelijke winst moeten zijn van deze weddenschap?” Het antwoord luidde in grote getale : $ 20,-.


In 1979 kwamen Tversky en Kahneman met deze theorie als alternatief voor de verwachte nutshypothese uit 1738 van Daniel Bernoulli. In dat jaar schreef de Zwitserse wiskundige in “The papers of the Imperial Academy of Sciences in St.Petersburg”: .. any decision relating to risk involves two distinct and yet inseparable elements: the objective facts and the subjective view about the desirability of what is to be gained, or lost, by the decision”. In dit geschrift met de titel “Specimen Theoriae Novea de Mensura Sortis” - vrij vertaald - een nieuwe theorie over de berekening van risico, stelt hij dat: “Ieder mens heeft een uniek set waarden en handelt daarnaar. Het nut van iets is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van een mens die een schatting maakt van het risico dat hij gaat lopen. Er is geen reden om te veronderstellen dat het risico waarop door mensen wordt geanticipeerd voor iedereen hetzelfde is”


Nu de beurzen de laatste maanden uitermate volatiel zijn wordt een grote groep beleggers die nog niet zo lang op de markt opereren voor het eerst geconfronteerd met dalende koersen en verlies. De Italiaanse begrotingcrisis, de handelsoorlogen tussen Trump en China en de onzekerheid ten aanzien van Brexit en de prijsontwikkeling van olie zorgen voor spanningen die zich vertalen in dalende koersen. Hoe gaan de nieuwe beleggers daarop reageren?


Dit hangt in hoge mate af van hun financieel gedrag in het algemeen. Dit gedrag - als onderdeel van dit consumenten gedrag – wordt in de wetenschap gedefinieerd als “any human behavior that is relevant to money management … include cash, credit and saving behaviors” Het beleggergedrag, en dan met name van particuliere beleggers, omvat de wijze waarop deze beleggers - gedefinieerd als beleggers die geen verantwoording dienen af te leggen aan derden omtrent de door hun gemaakt keuzes - tot deze keuzes komen. Bij het maken van deze keuze speelt de perceptie van het risico een grotere rol dan het eventueel (mogelijk)kwantificeerbare risico zelf.


Zo worden particuliere beleggers bij het nemen van beslissingen volgens gedragspsycholoog Jan Willem Bolderdijk nauwelijks geleid door financiële motieven. Consumenten bepalen bij het maken van financiële keuzes liever wat goed is door naar andere mensen te kijken, zo stelt prof. Duyndam, bijzonder hoogleraar filosofie aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht en stellen het nemen van beslissingen, over bijvoorbeeld de oudedagsvoorziening, liever uit omdat het moeilijk is en energie vergt: “Als er dan toch een knoop doorgehakt moet worden, doen ze dat bij voorkeur op basis van gewoontes of intuïtie en zeer zeker niet rationeel”. Hersenonderzoeker Victor Lamme stelt: “dat verandering van financieel gedrag moeilijk maar niet onmogelijk is”. Beslissingen worden volgens hem vaak vanuit het onbewuste genomen, hebzucht, angst en de hang naar sociale erkenning spelen daarin een grote rol en achteraf worden er argumenten bijgezocht.


Kortom: bezint eer u begint en laat u niet leiden door impulsieve reacties.


Willem Landman

Willem Landman

Willem Landman is docent Beleggingsadvies en beheer/Behavioral Finance aan de Hogeschool van Amsterdam, promovendus aan Nijenrode Business Universiteit en senior onderzoeker bij CAREM (Center for Applied Research on Economy and Management) .j.w.landman@hva.nl

Alle blogs van Willem Landman
semmie-tower

#thinkbigstartsmall

Nu starten