College van Drs. Landman

Risicogedrag

21 juli 2020
Risicogedrag
College van Drs. Landman

Heb jij hoogtevrees? Bij ons thuis hebben wij beiden angst voor hoogtes, maar… op een verschillende manier. Mijn vrouw, afkomstig uit Zuid-Duitsland, loopt door de bergen langs afgronden waar ik het Spaans benauwd van krijg. Ze staat op een richel en kijkt naar beneden en bij mij gaan dan – plaatsvervangend – de haren op mijn arm (die op mijn hoofd zijn er niet meer) rechtovereind staan.

Daarentegen sta ik met het grootste gemak op platforms of bruggen en kijk dan blijmoedig naar beneden terwijl zij verstijft op gepaste afstand mij vraagt niet verder te gaan. Wat ik daar mee zeggen wil: iedereen heeft blijkbaar een andere manier van vrees, wat dan ook weer een andere manier van risicobeleving met zich mee brengt.


Instinctief vs. Intellectueel

In grote lijnen kan risicohouding op twee manieren worden vastgesteld: instinctief of intellectueel. Bij intellectueel ondervragen ze je over hoe je op bepaalde wijze zou reageren op mogelijk risico. Denk daarbij aan de vragen die je beantwoordt als je een beleggingsrekening opent en je risicoprofiel dient te worden vastgesteld. Bij instinctief word je geconfronteerd met een virtuele of werkelijke situatie waarop je reageert. In deze laatste vorm blijkt – uit recent neurologisch onderzoek – dat er meer aan de hand is dan wij voorheen dachten.


De invloed van hormonen op ons gedrag

Zo ontdekte de Amerikaanse neurowetenschapper Bruce McEwen dat een periode van langdurige onzekerheid tot een hoger niveau van cortisol in het bloed leidt en dus tot meer fysieke problemen. Economische onzekerheid leidt volgens John Coates, een oud-handelaar aan de beurs en later neuro-wetenschappelijk onderzoeker aan Cambridge, tot een toename van risicobereidheid bij beleggers. Hoe meer cortisol, des te meer nam de risicobereidheid af.

De aanwezigheid van endorfine (het gelukshormoon), leidt tot het tegenovergestelde. Endorfine is een zogenaamde neurotransmitter, een boodschapper van je hersenen en geeft prikkels van de ene naar de andere zenuwcel. Het zorgt ervoor dat je minder gevoelig bent voor pijn, werkt ook weerstandsverhogend, zorgt voor een geluksgevoel en vermindert angst. Endorfine is een stofje dat je lichaam zelf aanmaakt. 'Endo' betekent letterlijk binnen en het laatste deel komt van morfine. Niet zo gek dus dat het sterk lijkt op de werking van morfine.

Andere bekende neurotransmitters zijn dopamine en serotonine die respectievelijk zorgen voor een opgewekt- dan wel juist een kalmerend gevoel. Het is een middel dat perfect werkt tegen stress en het voorkomt bijvoorbeeld dat het eerdergenoemde cortisol wordt aangemaakt dat ervoor zorgt dat we in gevaarlijke situaties kunnen overleven.

Te veel cortisol is slecht voor ons. Het duurt zo’n twee dagen voordat het hormoon door onze lever wordt afgebroken en al die tijd zal je de spanning in je lichaam nog steeds kunnen blijven voelen. Uit onderzoek bleek dat particuliere beleggers die via een neusspray werden voorzien van endorfine in hogere mate risico’s namen dan anders.


De invloed van licht op het nemen van risico's

Ook de hoeveelheid licht waar wij aan worden blootgesteld kan leiden tot euforie en lichtzinnig genomen beslissingen. De overstap van de winter- naar de zomertijd heeft daarom ook invloed op ons risicogedrag. Tot zes dagen na deze tijdsaanpassing vinden er meer verkeersongelukken plaats, zo stelde een Amerikaanse econoom in 2016 vast, en uit Zweeds onderzoek uit 2008 bleek dat er in die zes dagen meer mensen kampen met een hartinfarct.

In Finland neemt de hoeveelheid ongelukken door overmoedig gedrag in de zomer toe. Enerzijds omdat mensen meer naar buiten gaan maar anderzijds omdat de hoeveelheid licht (het wordt daar op sommige dagen in de zomer niet eens meer donker) leidt tot overmoedig gedrag. Dit wordt veroorzaakt door de aanmaak van endorfine.

De zomer voelt voor veel mensen als een opeenvolging van eindeloze dagen met een overdaad aan licht. Zij hebben de donkere avond nodig om de dag te verwerken, maar in de zomer ontbreekt dit rustmoment. Mensen gaan naar bed als het nog licht is, en buiten is dan meestal nog veel activiteit. Ze slapen lichter en korter en niet iedereen kan daar even goed tegen. Dit leidt tot roekeloze slecht overdachte beslissingen.


Cognitieve overload

Hoe komt dat? Daniel Kahneman, de grondlegger van de gedragseconomie, heeft hier een verklaring voor (waar hij overigens als eerste psycholoog die Nobelprijs voor de economie mee heeft gewonnen). Hij onderscheidt twee typen mensen: 'econs' en 'humans'. 'Econs' zijn mensen die rationeel nadenken; kosten-baten analyses maken, nadenken over wat het beste voor hen is. 'Humans' daarentegen zijn onzeker, ze kijken heel erg naar anderen en maken soms ook keuzes die niet per se het beste voor hun zelf zijn en hebben vooroordelen.

Kahneman heeft in zijn onderzoek aangetoond dat 'econs' eigenlijk niet bestaan, behalve in de marketing- en economieliteratuur. Hij is erachter gekomen dat ons brein slechts 5% van al onze beslissingen met ratio maakt. De rest van onze keuzes, voorkeuren en gedragingen wordt aangestuurd door ons automatische brein dat ons overlevingsmechanisme vormt. Het helpt ons de cognitieve overload van alle informatie die dagelijks op ons afkomt te verwerken. We kunnen die simpelweg niet allemaal rationeel verwerken. Om je een idee te geven: een gemiddeld mens moet 35.000 keuzes per dag maken. Een CEO moet 137 belangrijke beslissingen per week maken. 50% van die keuzes maakt een CEO onder de 9 minuten.

Ons automatisch brein zorgt ervoor dat de cognitieve belasting van onze hersenen niet te zwaar wordt. Het vormt oordelen (heuristiek) en maakt keuzes voor ons zelfs zonder dat we het in de gaten hebben. Onze hersenen gebruiken daarvoor short-cuts. Het vervelende is dat die short-cuts niet altijd de juiste zijn en kunnen leiden tot denkfouten en dus beslissingen die niet altijd de meest verstandige zijn. Simpelweg omdat we niet anders kunnen.

Kahneman heeft een mooie quote die het denkproces van onze hersenen prachtig samenvat: 'Thinking is to humans as swimming is to cats; they can do it but they'd prefer not to.'

Uit bovenstaande onderzoeken blijkt dat het merendeel van de beslissingen niet op op intellectueel niveau plaatsvindt. En daarom kan je jezelf afvragen, is het eigenlijk wel zinvol om op intellectueel niveau mensen/beleggers te bevragen naar hun risicohouding?


Willem Landman is coördinator van de opleiding Beleggen en docent Behavioral Finance/Beleggingsadvies aan de Hogeschool van Amsterdam, promovendus aan Tilburg University en wetenschappelijk onderzoeker.

Beleggen met Semmie

Semmie maakt beleggen makkelijk

Wij regelen het beleggingsgebeuren voor je. Met helder inzicht in onze beleggingskeuzes, één duidelijke fee en eerlijk rendement.

Hoe werkt het?

Start nu met beleggen

Je opent in 5 minuten online een rekening. Semmie is dagelijks opzegbaar dus je zit nergens aan vast.

Basic

Vanaf €50

Alles om professioneel te beleggen


  • Duurzame beleggingsportefeuille
  • 0,7% fee per jaar (+0,24% fondskosten)
  • Automatische rebalancing
  • Dividend herinvestering
  • Dagelijks bereikbaar tot 22.00
Nu starten
Meer informatie
Premium

€25.000+

Nog meer service voor minder fee


  • Alle Basic features
  • 0,5% fee per jaar (+0,24% fondskosten)
  • Eigen contactpersoon
Nu starten
Meer informatie
Risicoloos beleggen bestaat niet.
Je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Getoonde rendementen in het beeldmateriaal zijn fictief.

© Semmie 2020. Kamer van Koophandel nummer 30226925. Wij zijn te vinden op Generaal Vetterstraat 75C, 1059 BT, Amsterdam.